Waterpas online

Een gewone waterpas is een rechte lat met een libel: een glazen buisje met vloeistof waarin een luchtbel naar het hoogste punt drijft. Je telefoon heeft geen luchtbel, maar wel een versnellingsmeter die de zwaartekracht meet en een gyroscoop die draaiingen bijhoudt. De browser maakt daar hoeken ten opzichte van de grond van. Deze pagina rekent die hoeken om naar een helling en tekent de bel waar een echte zou drijven.

Samen vormen versnellingsmeter en gyroscoop de bewegingssensor. Volgens de DeviceOrientation-specificatie van het W3C krijgt een webpagina daaruit drie hoeken. Twee daarvan tellen voor een waterpas: kantelen naar voren en kantelen opzij. De derde, de draaiing om de verticale as, gebruikt een kompas; voor wat horizontaal is, maakt hij niets uit. Uit de twee kantelhoeken volgt waar boven is, en daarmee de helling van het scherm en van elke rand van het toestel.

Bovenaan staan vier weergaven naast elkaar: Plat, Zijkant, Hoek en Omzetten. De eerste drie hebben de sensor nodig; Omzetten rekent een helling om op elk apparaat, ook op een laptop. Een meting staat er telkens in vier eenheden: graden en procent met één decimaal, hele millimeters per meter en een verhouding 1:n. Eén eenheid kies je als groot getal, de andere drie staan eronder.

Je opent deze pagina, tikt op Waterpas starten en legt de telefoon plat op het vlak, of zet hem rechtop op een van zijn randen. Een app installeren is niet nodig: de browser geeft de bewegingssensor door, op Android en op de iPhone.

Op een iPhone of iPad vraagt Safari eerst toestemming voor beweging en oriëntatie. Die vraag mag alleen volgen op een tik, en daarom verschijnt ze bij het starten; vóór die tik leest de pagina niets. Weiger je, dan vraagt Safari het pas opnieuw nadat je de browser helemaal hebt afgesloten. Chrome en andere browsers op Android geven de meting zonder extra vraag door.

Komt er binnen 1,5 seconde geen meting, dan meldt de pagina dat dit apparaat of deze browser geen oriëntatie doorgeeft. Dat gebeurt op de meeste laptops en desktopcomputers, die zo'n sensor missen. De melding verwijst dan naar Omzetten, dat zonder sensor werkt.

Tijdens het meten zet Vasthouden de aflezing stil, handig als de telefoon tegen een plafond of achter een kast zit. Hier op nul legt een eigen nulpunt vast: elke volgende meting is dan het verschil met dat vlak, tot je op Nulpunt wissen tikt of de pagina sluit. Met Piep bij waterpas klinkt een korte toon zodra de aflezing 0,0° toont. In browsers die kunnen trillen, zoals Chrome op Android, trilt de telefoon dan ook kort; Safari op de iPhone trilt niet.

Onder Demping kies je hoe snel de meting de sensor volgt: Snel reageert direct maar beweegt mee met elke trilling, Rustig middelt langer en Normaal zit ertussen. Volledig scherm legt de waterpas over de hele pagina; Escape sluit dat weer. Zolang de meting loopt, vraagt de pagina het scherm aan te laten, waar de browser dat toestaat.

Geen enkele meting verlaat je browser. In de link staan alleen de weergave, de eenheid, de demping, de gekozen eis en de getallen in Omzetten. Een gedeelde link opent zo dezelfde instellingen, zonder iets over jouw meting prijs te geven.

Kort samengevat werkt een telefoon zo als waterpas. Na een tik op Waterpas starten geef je op een iPhone toestemming voor beweging en oriëntatie. Voor een vlak, zoals een tafel of de vloer van een caravan, ligt het toestel plat; voor een plank of een lijst zet je hem op een rand. De pagina toont de helling in vier eenheden naast elkaar en kleurt groen zodra de aflezing 0,0° is. Fijner dan 0,1° meet geen telefoon in een browser, en dat is 1,75 mm/m. Een goede aluminium waterpas haalt volgens Stabila 0,5 mm/m. Een kalibratie met de omslagmethode haalt de eigen fout van het toestel uit de meting. Op een laptop zonder sensor werkt alleen Omzetten.

Elke weergave hoort bij een manier van meten. Plat meet een vlak, Zijkant een rand en Hoek de helling van een lijn, zoals een balk of een trap.

In Plat ligt de telefoon op zijn rug en werkt hij als dosenlibel, de ronde libel die waterpas in twee richtingen tegelijk toont. De bel zit in het midden als het vlak horizontaal is en loopt naar de hoge kant. De ringen liggen op 0,5°, 2°, 5° en de rand op 10°. Daartussen beweegt de bel met de wortel van de hoek, zodat ook kleine hellingen zichtbaar zijn.

Onder de bel staat de kanteling van het vlak: de steilste helling, in welke richting die ook loopt. Daaronder staan apart de helling van links naar rechts en van onder naar boven, elk met de kant die hoger ligt. Zo zie je meteen welke poot van een tafel of welke stelvoet van een kast omhoog moet.

In Zijkant staat de telefoon op een van zijn randen, rechtop of liggend, en ook ondersteboven. De pagina tekent dan een buislibel langs die rand, zoals het buisje in een gewone waterpas, en geeft de helling van de rand met het eind dat hoger ligt. Draait het scherm niet mee, dan draait het buisje mee met de telefoon. Zo leg je een plank of een schilderijlijst recht.

Dezelfde aflezing werkt ook verticaal. Houd je een zijrand tegen een deurkozijn of een paal, dan toont de helling van die rand hoeveel het kozijn uit het lood staat. Dat is de afwijking van loodrecht. Daarnaast toont Zijkant hoeveel het scherm zelf van loodrecht afwijkt, voor een muur waar je de achterkant van de telefoon tegenaan houdt.

Hoek maakt van de telefoon een hellingmeter, ook wel hoekmeter of inclinometer. De pagina meet de hoek van de lange zijde ten opzichte van het horizontale vlak, tot 90 graden, en zegt of de bovenkant hoger of lager ligt. Dat werkt plat op een oprit of een dakvlak en op de zijkant langs een dakspant of een trap. Ligt de telefoon plat, dan staat ook de steilste helling van het vlak erbij. Met Toetsen aan vergelijk je de hoek met een eis uit het Bbl: binnen de grens of steiler.

Een waterpas zegt of iets recht hangt, niet op welke hoogte. Voor de afstand tussen twee haakjes of de maat van een lijstje is er de liniaal op je scherm. Die meet na één vergelijking met een bankpas op ware grootte.

Een telefoon meet in een browser niet fijner dan 0,1°, omdat browsers de hoeken zo ver afronden. De DeviceOrientation-specificatie van het W3C vraagt browsers die precisie te beperken, en Chromium rondt ze zo af sinds een wijziging van 3 maart 2020. Als helling is dat 1,75 mm/m, ofwel 3,5 mm over een lat van 2 meter.

Een goede waterpas van aluminium is volgens Stabila tot op 0,5 mm/m nauwkeurig, ongeveer 0,029°, en omgekeerd gebruikt tot 1 mm/m. Een telefoon volstaat daardoor voor een schilderij, een plank, een wasmachine, een caravan of een snelle controle van een helling. Voor tegelwerk, metselwerk of een kozijn dat precies moet staan, haalt hij de nauwkeurigheid van een waterpas uit de bouw niet.

Daar komt de afwijking van de sensor zelf bij. Bosch Sensortec noemt in het datablad van de BMI270, een bewegingssensor met versnellingsmeter en gyroscoop, een typische nulpuntafwijking van 20 mg. De eenheid mg staat daarbij voor een duizendste van de zwaartekracht g. Dat is ongeveer 1,15° of 20 mm/m. Dat getal geldt voor de kale sensor, vóór de kalibratie die de maker van de telefoon zelf uitvoert. Het zegt dus niet hoeveel een telefoon er werkelijk naast zit.

Hoeveel dat in de praktijk is, maten Kuhlmann, Garaizar en Reips in een studie uit 2021. Ze lazen 56 telefoons via de browser uit. De gemiddelde afwijking per toestel liep op tot 2,1° bij voorover kantelen en 6,6° bij zijwaarts kantelen. Elk toestel heeft dus een eigen fout, en het vaste deel daarvan meet een kalibratie.

De pagina kalibreert met de omslagmethode, dezelfde controle als bij een echte waterpas. Johnson Level & Tool beschrijft die zo: draai de waterpas eind voor eind om op dezelfde plek; staat de bel daarna op dezelfde plaats, dan klopt hij. Op de telefoon tik je op Eerste meting, waarna de pagina 3 seconden aftelt en de metingen 1,5 seconde middelt. Dan draai je de telefoon een halve slag op dezelfde plek, met dezelfde kant naar beneden, en tik je op Tweede meting.

Bij die halve slag keert de schuinte van de ondergrond om, de fout van de telefoon niet. De afwijking van het toestel is daarom de halve som van beide metingen en de helling van het vlak het halve verschil. Meet je eerst 0,9° en daarna -0,3°, dan wijkt de telefoon 0,3° af en helt het vlak 0,6°. Het vlak hoeft dus niet waterpas te zijn.

De pagina weigert een kalibratie als de telefoon tijdens een meting meer dan 0,5° bewoog. Dat gebeurt ook als de afwijking boven 5° uitkomt, of als de tweede meting in een andere stand is genomen. Elke stand krijgt een eigen kalibratie: plat en elke rand apart. Een camerabult of een telefoonhoes laat een plat liggende telefoon iets scheef liggen, en die schuinstand zit in de kalibratie voor plat. Die klopt dus alleen zolang dezelfde hoes om de telefoon zit.

De kalibratie blijft in de lokale opslag van je browser op dit toestel, onder de naam spirit-level-calibration, en nergens anders. Kalibratie wissen haalt hem weg. Een nulpunt van Hier op nul geldt daarentegen alleen zolang de pagina openstaat.

Je rekent graden om naar procent door de tangens van de hoek met 100 te vermenigvuldigen: 1 graad is 1,75% en 45 graden is 100%. Andersom geeft de arctangens van het percentage gedeeld door 100 de hellingshoek in graden.

Procent en graden lopen niet gelijk op. Een helling van 10% is 5,71°, maar pas 100% is een halve rechte hoek. Het overzicht hieronder zet gangbare hellingen in alle notaties naast elkaar.

Procent is de hoogte per 100 lengte-eenheden, horizontaal gemeten, dus 1% is 1 cm per meter. Millimeter per meter is hetzelfde getal maal tien en heet ook promille: 1% is 10 mm/m of 10 ‰. Een verhouding 1:n zegt hoeveel je horizontaal opschiet per eenheid stijging, dus 1:12 is 8,33%.

Met dezelfde rekenregel bereken je afschot, het kleine verval waarmee water wegloopt. Een terras van 3 meter met 1% afschot ligt aan het eind 3 cm lager. Voor riool, plat dak of terras bevat de keuzelijst geen eis; die getallen staan niet in de bronnen van deze pagina.

Omzetten rekent elke combinatie om, ook een gemeten hoogte over een lengte in dezelfde eenheid. De hellingen uit het Bbl staan zo omgerekend bij de gecontroleerde gevallen.

Volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) mag een hellingbaan tot 0,05 m hoogteverschil ten hoogste 1:6 steil zijn. Bij een hoogteverschil boven 0,5 m is het maximum 1:20. Dat staat in artikel 4.30 zoals het sinds 1 juli 2025 luidt. Hoe groter het hoogteverschil, hoe flauwer de hellingbaan moet zijn.

Het Bbl is het besluit onder de Omgevingswet met de landelijke regels voor bouwwerken. Vóór 1 juli 2025 kende artikel 4.30 alleen de drie flauwste klassen, zodat ook een lage drempel toen onder 1:12 viel.

Wat zo'n verhouding in lengte betekent, volgt uit een eenvoudige vermenigvuldiging. Een hellingbaan voor 0,25 m hoogteverschil heeft bij 1:12 minstens 3 m horizontale lengte nodig. Met Hoek op een bestaande hellingbaan toets je de gemeten hoek aan elke klasse. Omzetten doet hetzelfde met een gemeten hoogte en lengte.

Artikel 4.30 vraagt verder een breedte van ten minste 1,1 m, en een hellingbaan overbrugt niet meer dan 1 m. Voor een hellingbaanbordes noemt artikel 4.31 een maat van 1,4 bij 1,4 m, en artikel 4.32 vraagt een geleiderand van 0,04 m. Een hoogteverschil van meer dan 0,21 m vraagt volgens artikel 4.25 om een vaste trap of een hellingbaan.

Voor een bestaand gebouw geldt een lager niveau. Een hellingbaan in een vluchtroute heeft daar volgens artikel 3.23 een helling van ten hoogste 1:10, ofwel 10% of 5,71°.

Voor een trap noemt artikel 4.26 geen hoek, maar maten per trede. In een woning is de optrede, de hoogte van een trede, ten hoogste 188 mm en de aantrede, de diepte, ten minste 220 mm. Samen geven die grenzen een steilste woningtrap van 40,5°, gemeten langs de neuzen van de treden. Een trap overbrugt volgens hetzelfde artikel niet meer dan 4 m.

Een camper of caravan staat waterpas als de vloer in beide richtingen 0,0° aangeeft. Daarvoor ligt de telefoon op de vloer, met de lange kant in de rijrichting, in de weergave Plat.

Plat geeft dan twee aflezingen. Links naar rechts is de dwarshelling, met de kant die hoger ligt; onder naar boven is de lengtehelling, met voor of achter hoger, afhankelijk van hoe de telefoon ligt. De omslagmethode werkt ook op een vloer die nog scheef staat, zodat de telefoon ter plekke gekalibreerd kan worden.

Hoeveel een kant omhoog moet, volgt uit de helling maal de breedte. Wijst Links naar rechts 1,0° aan bij een camper van 2 meter breed, dan ligt de ene kant ongeveer 3,5 cm hoger, want 1,0° is 17,5 ‰. Dat verschil wordt meestal goedgemaakt met oprijblokken onder de wielen aan de lage kant. Sommige campers hebben daarvoor luchtvering of hydraulische poten, en bij een caravan gaat de lengterichting meestal met het neuswiel.

Wie ook wil weten naar welke windrichting de luifel of de achterruit wijst, ziet dat op dezelfde telefoon met het online kompas.

Het Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990 (RVV 1990) kent in bijlage 1 twee borden voor steile wegen. J6 ‘Steile helling’ waarschuwt voor een klim, J7 ‘Gevaarlijke daling’ voor een afdaling.

Een weg met 10% stijgt 10 meter per 100 meter horizontaal, en dat is 5,7°; 20% is al 11,3°, ofwel 1:5. Met Hoek meet je hoe steil een inrit of de helling in een parkeergarage is, met het toestel op de grond.

Of het bergop of bergaf gaat, zegt de hoek zelf. Ligt de bovenkant van de telefoon hoger dan de onderkant, dan staat er naast de hoek ‘bovenkant hoger’; ligt hij lager, dan staat er ‘bovenkant lager’. Wie de telefoon met de bovenkant naar de top van de helling legt, leest zo de klim af.

Hoe een helling naar beneden de remweg langer maakt, rekent de calculator voor remweg en stopafstand uit; daar vul je de helling in procent in.