Vind de afwijkende kleur

Elk niveau toont een raster, een vierkant van gekleurde vakjes in rijen en kolommen. Alle vakjes hebben dezelfde kleur, op één na: dat ene is een tikje lichter, donkerder of anders van toon. Het staat op een willekeurige plek. Tik je het aan, dan volgt meteen het volgende niveau, met meer vakjes en een kleinere afwijking. Een tik ernaast kost tijd of een leven, afhankelijk van de spelvorm.

Het afwijkende vakje is de vreemde eend in de bijt. Er zijn drie spelvormen om ernaar te zoeken, te kiezen onder Spelvorm boven het speelveld.

• Tegen de klok: je hebt 60 seconden. Een verkeerde tik kost 3 seconden, en hetzelfde raster blijft staan tot je het goede vakje raakt.
• Drie levens, geen klok: er loopt geen tijd, maar elke misser kost een van de 3 levens. Het goede vakje krijgt even een ring, daarna komt hetzelfde niveau terug met nieuwe kleuren. Na het laatste leven is het spel voorbij.
• Kleuren van vandaag: de dagelijkse uitdaging, met dezelfde klok en strafseconden. Wie op dezelfde kalenderdag met dezelfde instelling speelt, krijgt per niveau dezelfde kleuren en hetzelfde afwijkende vakje.

Voor dit spel bestaat geen bond of norm. De klok, de strafseconden, de levens, de rastergroottes en het tempo waarin het verschil krimpt, zijn daarom keuzes van deze site. Het idee lijkt op apps als Kuku Kube, maar deze site staat daar los van.

De kleuren worden pas getrokken als je op Start tikt, met de cryptografische toevalsgetallen van je browser. Elk vakje heeft dezelfde kans om het afwijkende te zijn, dus een vaste plek om eerst te proberen bestaat niet. Op een computer ga je met de pijltjestoetsen van vakje naar vakje, en Enter of de spatiebalk telt als tik. Pauze zet de klok stil en dekt de kleuren af; een verborgen tabblad doet hetzelfde.

Niveau 1 is een raster van 2 × 2 met een verschil van ΔE 20,0, en vanaf niveau 21 ligt het verschil vast op ΔE 1,0. Daartussen wordt elk niveau een stap moeilijker, op twee manieren tegelijk.

Elk tweede niveau krijgt het raster er een rij en een kolom bij, tot 8 × 8: 64 vakjes. Dat formaat is vanaf niveau 12 bereikt. Het verschil krimpt per niveau met 14%, zodat niveau 10 al op ΔE 5,1 zit.

Een algemene waarnemingsdrempel, de kleinste afwijking die iedereen nog opmerkt, is voor CIEDE2000 nergens vastgelegd. Wel zijn er drempels gemeten in bepaalde situaties.

In het Journal of Esthetic and Restorative Dentistry beschreven Paravina en collega's (2015) een proef met 175 waarnemers en tandheelkundige keramiek in een lichtkast. Bij ΔE 0,8 zag de helft van hen een verschil, en bij 1,8 vond de helft het verschil niet langer aanvaardbaar. Morovic en Morovic (2023) vonden in een online proef met kleurverlopen een drempel rond 0,5 tot 0,8.

De bodem van ΔE 1,0 ligt net boven die metingen. Ook dat is een keuze van deze site: de moeilijkste rasters liggen zo aan de rand van wat twee vlakken naast elkaar laten zien.

Een kleurverschil is hoe ver twee kleuren voor het oog uit elkaar liggen. In gewone taal heet een kleine afwijking een tint, schakering of nuance: hetzelfde blauw, maar net anders. Een kleur heeft drie eigenschappen, namelijk kleurtoon (rood, groen, blauw), verzadiging (hoe fel) en helderheid (hoe licht of donker).

Delta E, geschreven als ΔE, vangt zo'n verschil in één getal. Volgens de CSS Color Module Level 4 van het World Wide Web Consortium schat een kleurverschilformule hoe verschillend twee kleuren eruitzien. Dezelfde specificatie legt uit dat de E staat voor het Duitse woord Empfindung: gewaarwording.

Dit spel rekent met CIEDE2000, de formule die de Internationale Commissie voor Verlichting (CIE) vastlegt in de norm ISO/CIE 11664-6:2022. Eerst gaan beide kleuren van sRGB, de standaardkleurruimte van beeldschermen, naar CIELAB. Die ruimte heeft één as voor licht en donker en twee assen voor de kleur zelf. De omrekening volgt de formules van CSS Color 4, met het witpunt D65 van sRGB.

De berekening geeft alle 34 testparen die Sharma, Wu en Dalal (2005) publiceerden tot op vier decimalen terug; de University of Rochester stelt die testgegevens beschikbaar. De norm en de studies staan bij de bronnen.

Volgens de CIE is de formule bedoeld voor reflecterende of doorschijnende voorwerpen, en voor schermen alleen als die zulke voorwerpen nabootsen. De ΔE van een vakje is daarom een schatting, geen meting. Een scherm rondt elke kleur bovendien af op een vast aantal stappen per kanaal. Het getoonde verschil ligt daardoor soms iets naast het doel van het niveau, en de uitslag noemt het werkelijke getal.

Ja. Met de instelling Alleen lichter of donkerder wijkt het vakje alleen in helderheid af, en zo'n verschil blijft voor veel mensen met een kleurenzienstoornis zichtbaar. Kleurtoon en verzadiging blijven dan gelijk, op een kleine afronding na.

De standaardinstelling heet Elke kleurverandering. Daarin verschuift het vakje in een willekeurige richting: lichter of donkerder, feller of grauwer, of een andere toon, vaak alles tegelijk. Ligt de afwijking vooral tussen rood en groen, dan kan ze voor iemand met een rood-groenstoornis veel kleiner lijken dan de ΔE aangeeft.

Dat helderheid werkt, past bij de toegankelijkheidsrichtlijnen. De uitleg bij succescriterium 1.4.1 van WCAG 2.2 zegt dat kleur nooit het enige zichtbare middel mag zijn om dingen te onderscheiden. Een duidelijk verschil in licht en donker telt daar wel als zo'n middel.

De JGZ-richtlijn Opsporen oogafwijkingen spreekt van verminderd kleurenzien als kleuren minder goed te onderscheiden zijn, en van kleurenblindheid bij totale uitval. Volgens die richtlijn weet een flink deel van de jongeren met een kleurenzienstoornis dat zelf niet.

Beide instellingen hebben hetzelfde schema van niveaus. Het spel bewaart een apart record per instelling, zodat een score met alleen helderheid nooit naast een score met elke verandering staat.

Dit spel stelt geen diagnose. Het laat zien hoe ver je komt op één scherm, op één moment, en zegt niets over hoe je ogen kleuren waarnemen.

Een rood-groenstoornis is X-gebonden erfelijk. Volgens de JGZ-richtlijn heeft ongeveer 8% van de mannen er een; bij vrouwen komt ze zeer zelden voor, bij 0,5%. Testen kan bijvoorbeeld met de Ishihara-kleurenzientest. Bij klachten volgt een verwijzing naar de oogarts.

Het Oogziekenhuis Rotterdam noemt als tests ook de HRR-test en de Panel D-15. Kleurenblindheid is meestal erfelijk en ontstaat heel soms door diabetes of een ongeluk. Een behandeling bestaat volgens Het Oogziekenhuis nog niet.

Voor het rijbewijs gelden in Nederland geen eisen aan het kleurenzien. De Regeling eisen geschiktheid 2000 zegt bij kleurenzien letterlijk 'Geen eisen', voor elke categorie. Voor sommige beroepen, zoals piloot of machinist, gelden volgens Het Oogziekenhuis wel eisen.

Hetzelfde raster ziet er op elk toestel anders uit, omdat elk beeldscherm kleuren op zijn eigen manier weergeeft. Een nachtstand verandert ze nog meer.

Apple beschrijft Night Shift als een stand die de kleuren van het scherm naar het warmere eind van het spectrum verschuift. True Tone op een iPhone of iPad past de kleuren aan het omgevingslicht aan. Op Windows heet de vergelijkbare functie Nachtlamp; volgens Microsoft toont die 's avonds warmere kleuren.

Zo'n warmere kleurtemperatuur verandert ook hoe de vakjes eruitzien. Een score met Nachtlamp aan is dus slecht te vergelijken met een score overdag. Ook de helderheid van het scherm speelt mee.

De basiskleuren zijn bewust middentonen, een keuze van deze site: geen vakje is bijna zwart of bijna wit, en geen kleur is extreem fel. Zo past een verschil in elke richting binnen wat een gewoon scherm kan tonen.

In 50 natuurlijke scènes vonden Linhares, Pinto en Nascimento (2008) ongeveer 2,3 miljoen kleuren die een mens kan onderscheiden. Laat je de verschillen in licht en donker weg, dan blijven er maar ongeveer 26.000 over. Het vaak genoemde getal van 10 miljoen heeft geen gepubliceerde herkomst.

Kleur zien begint bij de kegeltjes, de lichtgevoelige cellen in het netvlies, waarvan de meeste mensen drie soorten hebben. Volgens de Radboud Universiteit heeft iemand met tetrachromatie een vierde soort kegeltje. Die persoon ziet mogelijk kleurverschillen die voor anderen onzichtbaar zijn. Kleurwaarneming wordt volgens de universiteit bovendien pas in de hersenen gemaakt.

Jordan, Deeb, Bosten en Mollon (2010) schrijven dat zo'n 12% van de vrouwen draagster is van een milde, X-gebonden kleurafwijking. Van de 24 onderzochte draagsters van deuteranomalie, een milde rood-groenstoornis, gedroeg slechts 1 zich bij elke test als tetrachromaat.

Newcastle University legt uit dat een scherm met drie grondkleuren die extra dimensie niet kan tonen. Geen enkele online test kan tetrachromatie dus onderzoeken, dit spel ook niet.

Een goede score is vooral een score die je eigen record verbetert, want voor dit spel bestaat geen norm of landelijk gemiddelde. Het spel vergelijkt je met niemand.

Een potje werkt zo. Je krijgt een vierkant vol gekleurde tegels, en één tegel heeft een iets andere kleur. Wie die tegel aantikt, haalt een niveau en krijgt er meer tegels bij, met een kleinere afwijking. Het eerste niveau begint op ΔE 20,0, en vanaf niveau 21 blijft het verschil ΔE 1,0. Tegen de klok heb je 60 seconden en kost een misser 3 seconden. In de spelvorm met levens stopt het na 3 missers. De uitslag noemt het aantal gehaalde niveaus: dat is je score. Daarnaast zie je het kleinste kleurverschil dat je vond, het grootste raster, je fouten en de twee kleuren van het laatste niveau als hexcode. Zo zie je met eigen ogen hoe klein dat laatste verschil was. Die ΔE is een schatting volgens CIEDE2000, geen meting van je ogen.

Als ijkpunt kan het schema dienen. Op niveau 10 telt het veld 7 × 7 tegels en is de afwijking ΔE 5,1. Wie niveau 21 haalt, heeft de bodem van het spel gevonden: ΔE 1,0, tussen 64 tegels.

Een nieuw persoonlijk record meldt het spel meteen na afloop, apart per spelvorm en instelling. Wie liever meet hoe snel een vinger is dan hoe scherp je oog een tint onderscheidt, kan terecht bij de CPS-test voor klikken per seconde.