Jaarruimte berekenen

De jaarruimte is het bedrag dat u met belastingvoordeel mag bijsparen voor later. Artikel 3.127 van de Wet inkomstenbelasting 2001 neemt daarvoor uw inkomen van het vorige jaar, haalt er de AOW-franchise af en neemt een vast deel van wat overblijft. Daarvan gaat uw pensioenaangroei bij een werkgever af. Wat resteert, mag u als lijfrentepremie aftrekken van uw inkomen in box 1.

Neem een werknemer met € 60.000 belastbaar loon in 2025 en een factor A van € 1.200. De premiegrondslag is € 60.000 min € 19.172: € 40.828,00. Daarvan is 30% € 12.248,40. De pensioenaangroei telt als 6,27 keer dat getal, dus € 7.524,00. De jaarruimte voor 2026 komt dan uit op € 4.724,40.

Wie de jaarruimte met de hand uitrekent, zet vijf stappen. De rekenhulp volgt dezelfde volgorde.

1. Tel het inkomen over 2025 op: winst uit onderneming vóór de ondernemersaftrek, belastbaar loon, belastbaar resultaat uit overige werkzaamheden en belastbare periodieke uitkeringen.
2. Neem daarvan hooguit € 137.800 en trek de AOW-franchise van € 19.172 af. Dat is de premiegrondslag.
3. Neem 30% van de premiegrondslag.
4. Trek de pensioenaangroei af: bij een oude regeling 6,27 keer de factor van het pensioenoverzicht, bij een nieuwe regeling het bedrag dat erop staat.
5. Komt er nul of minder uit, dan heeft u geen jaarruimte. Reserveringsruimte uit eerdere jaren kan dan nog wel.

Wie in 2025 € 137.800 of meer verdiende en geen pensioen opbouwde, komt op de hoogste premiegrondslag van € 118.628 en een jaarruimte van € 35.588,40. Een tabel van de Belastingdienst rondt dat af op € 35.589; de wet noemt zelf geen maximum en geen afrondingsregel, dus de rekenhulp houdt de centen aan. De rekenvoorbeelden met bron tonen deze berekening naast voorbeelden van de Belastingdienst.

De grens van € 137.800 is in 2025 en 2026 gelijk gebleven; de AOW-franchise steeg van € 18.475 naar € 19.172. Het Belastingplan 2027 (wetsvoorstel 37022) stelt voor die inkomensgrens de komende jaren niet te indexeren. Dat is een voorstel en nog geen wet.

Met een belastbaar inkomen in de tweede schijf, tussen € 38.883 en € 78.426, krijgt u 43,96% van uw aftrekbare inleg terug. Dat geldt zolang uw inkomen na de aftrek in die schijf blijft. Op € 3.000 inleg is dat € 1.318,74, zodat de inleg u netto € 1.681,26 kost.

Dat voordeel heeft twee delen. De aftrek verlaagt uw belastbaar inkomen, dus u betaalt over dat bedrag 37,56% minder inkomstenbelasting en premies volksverzekeringen: € 1.126,80. Omdat ook uw verzamelinkomen daalt, wordt de algemene heffingskorting 6,398% van de aftrek hoger: € 191,94. De arbeidskorting blijft gelijk, want die hangt af van uw arbeidsinkomen.

Een lijfrentepremie is een aftrekpost zonder tariefsaanpassing. Volgens de Belastingdienst geldt die beperking voor de persoonsgebonden aftrek, de eigen woning en de ondernemersfaciliteiten; lijfrentepremies staan niet in dat rijtje. In de hoogste schijf bespaart u dus het volle tarief van 49,5%. Onder € 29.736 krijgt u alleen het tarief van de eerste schijf, 35,75%, en bij een laag inkomen maken de heffingskortingen de belasting soms al op.

Een lijfrentepremie is in 2026 aftrekbaar tot uw jaarruimte plus uw reserveringsruimte. De jaarruimte is 30% van uw inkomen over 2025 tot € 137.800, min de AOW-franchise van € 19.172 en min uw pensioenopbouw. De aftrek verlaagt uw inkomen in box 1, dus u bespaart het tarief van uw schijf: 35,75%, 37,56% of 49,5% onder de AOW-leeftijd. Tussen € 29.736 en € 78.426 stijgt bovendien de algemene heffingskorting met 6,398% van de aftrek. Bij € 60.000 inkomen en € 3.000 inleg levert dat € 1.318,74 op. Wat u boven de ruimte inlegt, is nooit aftrekbaar, en uw arbeidskorting verandert niet. Het voordeel komt terug via de aangifte inkomstenbelasting over 2026.

Boven de ruimte groeit het voordeel niet mee. Met de ruimte van € 4.724,40 uit het voorbeeld levert € 4.724,00 inleg € 2.076,57 op; € 8.000,00 en € 15.000,00 leveren allebei € 2.076,75. Wat uw loon zelf netto oplevert, rekent de rekenhulp voor uw nettoloon uit.

Op het Uniform Pensioenoverzicht (UPO) over 2025, bij het icoon 'Factor A'. Uw pensioenfonds of verzekeraar stuurt dat overzicht elk jaar. Dat getal meet de pensioenaangroei van een regeling met de oude opbouw; de rekenhulp trekt er 6,27 keer zo veel van af. Heeft u meer regelingen gehad, dan telt u de bedragen bij elkaar op.

Staat er in plaats daarvan een bedrag bij het icoon 'Jaarruimte'? Dan valt de regeling onder de Wet toekomst pensioenen of werkt ze zonder factor A. Volgens de Kennisgroep van de Belastingdienst (KG:070:2024:3) trekt u dat bedrag af zoals het er staat. Met hetzelfde inkomen en een UPO-bedrag van € 3.000 komt de ruimte uit op € 9.248,40.

Voor het inkomen over het vorige jaar is de jaaropgaaf van uw werkgever het startpunt: het fiscaal loon daarop is meestal uw belastbaar loon. Winst, resultaat uit overig werk en een periodieke uitkering telt u erbij op. Bouwde u in dat jaar geen pensioen op, kies dan de optie zonder pensioenopbouw.

Kent u uw jaarruimte al, bijvoorbeeld uit het Hulpmiddel lijfrentepremie vanaf 2016 van de Belastingdienst, dan vult u dat bedrag direct in. Dat hulpmiddel toont hoeveel u maximaal mag aftrekken, maar niet wat de aftrek oplevert. Voor dat laatste vraagt de rekenhulp ook uw belastbaar inkomen in 2026, vóór deze aftrek.

De reserveringsruimte is de jaarruimte die u in de 10 jaar vóór 2026 niet heeft gebruikt. In 2026 mag u daarvan hooguit € 42.753 benutten; in 2025 was dat € 42.108. U vraagt de aftrek aan in de aangifte, en de oudste jaren gaan eerst op.

Heeft u allebei, dan gaat volgens de Belastingdienst de reserveringsruimte voor. Zo raakt ruimte uit een oud jaar niet verloren, terwijl jaarruimte die u nu laat liggen doorschuift naar latere jaren. Met € 6.000 reserveringsruimte en € 8.000 inleg gaat € 6.000,00 uit de reserveringsruimte en € 2.000,00 uit de jaarruimte. Er blijft € 2.724,40 jaarruimte over, en het voordeel is € 3.516,64.

Met reserveringsruimte kunt u een pensioentekort uit eerdere jaren aanvullen, bijvoorbeeld na jaren zonder werkgeverspensioen. Anders dan de jaarruimte kent de reserveringsruimte geen leeftijdsgrens. Wie op 1 januari al 5 jaar boven de AOW-leeftijd zit, heeft geen jaarruimte meer, maar kan die ruimte nog gebruiken: met € 5.000 reserveringsruimte blijft € 3.000,00 inleg aftrekbaar.

De rekenhulp vraagt de reserveringsruimte als één bedrag en reconstrueert de jaren niet. Voor de jaren een voor een zijn de oude UPO's, de aangiften en het hulpmiddel van de Belastingdienst nodig.

Een zzp'er bouwt meestal geen pensioen op bij een fonds, dus gaat er niets van de 30% af. De premiegrondslag rekent met de winst uit onderneming vóór de ondernemersaftrek, zodat de zelfstandigenaftrek de jaarruimte niet verkleint. Wie naast een baan onderneemt, telt loon en winst bij elkaar op; de pensioenaangroei van de baan gaat er wel af.

Een zzp'er met € 50.000 winst in 2025 en zonder pensioenopbouw heeft een premiegrondslag van € 30.828,00 en een jaarruimte van € 9.248,40. Legt die zzp'er € 5.000 in bij hetzelfde inkomen in 2026, dan is het voordeel € 2.197,90 en kost de inleg netto € 2.802,10.

Een oudedagsreserve uit eerdere jaren, en het omzetten daarvan in een lijfrente, neemt de rekenhulp niet mee. Voor het inkomen in 2026 vult u de belastbare winst in, dus na de ondernemersaftrek en de vrijstellingen; de rekenhulp past die zelf niet toe.

Voor de aftrek maakt de vorm niet uit: de jaarruimte en de reserveringsruimte gelden voor alle lijfrenteproducten samen. Volgens de Belastingdienst gaat het om drie vormen. Een product splitsen geeft dus geen extra ruimte.

• De lijfrenteverzekering: u betaalt premie aan een verzekeraar, die later een uitkering doet.
• De lijfrenterekening, ook banksparen genoemd: u spaart op een geblokkeerde rekening bij een bank.
• Het lijfrentebeleggingsrecht: u belegt op een geblokkeerde rekening, met koersrisico.

Zolang het geld vastzit, valt een lijfrente buiten box 3; gewoon spaargeld telt daar wel mee voor de belasting over vermogen. Bij een uitkering of afkoop komt het bedrag in box 1. Rendement, kosten en voorwaarden van een product vergelijkt deze rekenhulp niet.

Een lijfrente schuift belasting op naar later. De uitkeringen zijn belast in box 1, en de verzekeraar of bank houdt er loonheffing op in, net als op loon. Het voordeel zit dus in het verschil tussen het tarief bij de aftrek en het tarief bij de uitkering, plus de jaren buiten box 3.

Na de AOW-leeftijd betaalt u geen AOW-premie meer: de eerste schijf is in 2026 dan 17,85% in plaats van 35,75%. Wie nu aftrekt in de tweede schijf en later een bescheiden uitkering naast de AOW krijgt, betaalt daardoor vaak een lager tarief over de uitkering. Hoe uw AOW zelf meegroeit, toont de rekenhulp voor de AOW-verhoging.

Wie de lijfrente in één keer afkoopt, betaalt over het hele bedrag box 1-belasting en meestal 20% revisierente erbovenop. De rekenhulp rekent geen uitkering of afkoop uit; ze toont alleen het voordeel in het jaar van de inleg.

De meeste fouten gaan over het jaar van betalen en het bedrag boven de ruimte. In de aangifte staan lijfrentepremies onder uitgaven voor inkomensvoorzieningen.

• Te veel inleggen. In het voorbeeld van de Belastingdienst is de ruimte € 1.600 en de inleg € 2.000: € 1.600,00 is aftrekbaar en € 400,00 nooit, ook niet in een later jaar.
• Te weinig inleggen is geen fout. Bij € 1.555 jaarruimte en € 1.500 premie schuift € 55,00 door naar de reserveringsruimte van latere jaren.
• Te laat betalen. Een premie telt alleen in het jaar waarin u betaalt; wat u na 31 december 2026 betaalt, hoort bij het jaar erna.
• Een oude leeftijdsgrens gebruiken. Sommige pagina's noemen nog een geboortedatum als grens; de wet kijkt of u op 1 januari 5 jaar boven de AOW-leeftijd bent. Wanneer u de AOW-leeftijd bereikt, rekent een aparte tool uit.
• De heffingskortingen vergeten. Bij € 25.000 inkomen levert € 3.000 inleg maar € 784,48 op, omdat de algemene heffingskorting en de arbeidskorting de belasting na de aftrek helemaal opmaken.

Oudere rekenvoorbeelden op internet gebruiken soms een ander percentage of een kortere terugkijkperiode voor ongebruikte ruimte. De rekenhulp volgt artikel 3.127 zoals het in 2026 geldt.

De rekenhulp rekent met de tarieven en kortingen van 2026 voor één persoon. Een fiscale partner, andere aftrekposten zoals hypotheekrente en de inkomensafhankelijke combinatiekorting neemt ze niet mee. Ze gaat ervan uit dat uw belastbaar inkomen ook uw verzamelinkomen is. Wie in 2026 de AOW-leeftijd bereikt, heeft voor een deel van het jaar andere tarieven; de rekenhulp kent alleen een heel jaar onder of boven die leeftijd.

Een lager verzamelinkomen kan ook toeslagen of andere regelingen raken; dat rekent de rekenhulp niet uit. De bedragen zijn gecontroleerd op 26 oktober 2026; de bedragen voor 2027 zijn daarin nog niet verwerkt. Geen belastingadviseur of andere deskundige heeft deze pagina beoordeeld; de rekenvoorbeelden zijn getoetst aan voorbeelden van de Belastingdienst of met de hand nagerekend.