Welke achternaam krijgt je kind?

Sinds 1 januari 2024 kiezen ouders in Nederland tussen de achternaam van één ouder en een gecombineerde achternaam van allebei (art. 1:5 BW). De wet spreekt van de geslachtsnaam: de familienaam die in de geboorteakte komt. Een combinatie telt precies twee namen, en de volgorde is vrij. Heten de ouders Willems en De Vries, dan zijn er vier uitkomsten: Willems, De Vries, Willems De Vries of De Vries Willems. Dat voorbeeld staat in de memorie van toelichting bij de wet. Zonder keuze krijgt het kind van getrouwde ouders de naam van de vader, hier De Vries. Bij een erkenning blijft het de naam van de moeder, Willems. De keuze voor het eerste kind geldt daarna voor elk volgend kind van dezelfde ouders. Vastleggen gebeurt bij de gemeente: vóór de geboorte, bij de aangifte of bij de erkenning.

De regels gelden voor kinderen die op of na 1 januari 2024 zijn geboren. Voor oudere kinderen bestond tijdelijk een overgangsregeling, die inmiddels is afgelopen. Het voorbeeld hierboven en de variant met twee gecombineerde namen staan bij de gecontroleerde voorbeelden.

Welke naam de wet zonder naamskeuze geeft, hangt af van hoe de band met de ouders ontstaat. De moeder is in de wet de vrouw die het kind baart; de andere ouder is de vader of de duomoeder.

• Getrouwd of een geregistreerd partnerschap: het kind is door de geboorte van beide ouders en krijgt zonder keuze de naam van de vader (lid 5).
• Twee getrouwde of geregistreerde vrouwen, met de duomoeder door de geboorte als ouder: zonder keuze geldt de naam van de duomoeder (lid 13).
• Niet getrouwd, met erkenning: het kind houdt de naam van de moeder, tenzij beide ouders bij de erkenning samen iets anders verklaren (lid 2).
• Alleen de moeder is juridisch ouder: het kind krijgt haar naam, zonder keuze (lid 1).

Een erkenning kan ook vóór de geboorte, en een gerechtelijke vaststelling van het ouderschap werkt op dezelfde manier. Bij hetzelfde ouderpaar geeft de check met een erkenning dezelfde vier namen, maar met Willems als naam zonder keuze. Heeft de moeder een partner die geen juridisch ouder is maar wel van rechtswege gezag heeft, dan krijgt het kind haar naam; de check rekent dat geval niet apart.

Nee: de overgangsregeling daarvoor liep tot 1 januari 2025 (Stb. 2023, 116). Ze gold voor ouders van wie het oudste gezamenlijke kind was geboren vanaf 1 januari 2016 en vóór 1 januari 2024. Die ouders konden tot die einddatum alle kinderen samen alsnog een combinatie van hun namen geven, tegen betaling aan de gemeente.

• Gebruikt: de combinatie geldt ook voor een kind dat later komt. Heet de oudste Willems De Vries, dan toont de check voor een nieuwe baby alleen Willems De Vries.
• Niet gebruikt: het nieuwe kind krijgt dezelfde naam als de oudste. Heet die De Vries, dan blijft alleen De Vries over; een combinatie kan niet meer.
• Oudste kind geboren vóór 1 januari 2016: de regeling gold voor dit gezin nooit, en een combinatie was nooit mogelijk.

Wie de termijn heeft gemist, heeft alleen nog de gewone naamswijziging via Justis, met eigen voorwaarden en kosten.

Ouders kiezen de achternaam maar één keer: bij hun eerste gezamenlijke kind (art. 1:5 lid 8 BW). Volgende kinderen van dezelfde ouders krijgen automatisch dezelfde naam, zodat broers en zussen gelijk heten.

• Halfbroers en halfzussen tellen niet mee: een kind met een andere ouder opent een eigen keuze.
• De keuze voor een levenloos geboren kind geldt alleen voor dat kind en bindt de kinderen daarna niet.
• Is het eerste kind vóór 1 januari 2024 geboren, dan draagt het nieuwe kind de naam van die oudste, tenzij de overgangsregeling is gebruikt.

Kies je in de check een eerder kind, dan blijft alleen "Naam van het eerste kind" over. Die naam moet wel van deze ouders kunnen komen; anders meldt de check een fout.

Nee. De twee namen staan zonder koppelteken achter elkaar, met alleen een spatie (memorie van toelichting). Een streepje hoort bij naamgebruik, zoals Simons-Bos voor iemand die de naam van een echtgenoot erbij voert, en niet bij de geslachtsnaam zelf.

Welke naam vooraan staat, bepalen de ouders; de wet geeft geen voorrang aan vader of moeder. Een voorvoegsel zoals de, van of van der is een vast onderdeel van de naam en gaat volledig mee. In de volksmond heet het een tussenvoegsel. Hoofdletters blijven zoals de ouder ze schrijft, dus van der Laan houdt binnen een combinatie zijn kleine letter.

Heeft een ouder al een gecombineerde geslachtsnaam, dan gaat in een nieuwe combinatie maar een deel ervan mee (art. 1:5 lid 14 BW). De hele naam kan wel in zijn geheel worden doorgegeven, als enige achternaam van het kind.

De memorie van toelichting rekent het voor met De Vries Willems en Groen van der Laan. Dat levert tien namen op:

• De Vries Willems
• Groen van der Laan
• De Vries Groen
• De Vries van der Laan
• Willems Groen
• Willems van der Laan
• Groen De Vries
• Groen Willems
• van der Laan De Vries
• van der Laan Willems

Een historische meervoudige geslachtsnaam, zoals Cohen Rodrigues, is één naam en gaat alleen als geheel mee. Met Peters als andere ouder komen er dus vier namen uit: Cohen Rodrigues, Peters, Cohen Rodrigues Peters of Peters Cohen Rodrigues. Een buitenlandse dubbele naam telt pas als combinatie wanneer de ouder bij de gemeente aantoont dat die de namen van de eigen ouders samenvoegt.

De naamskeuze is een verklaring van beide ouders samen bij de ambtenaar van de burgerlijke stand. Op de sites van gemeenten heet deze stap meestal achternaam kind kiezen of naamskeuze kind.

• Getrouwd of geregistreerd: vóór de geboorte in een akte van naamskeuze, bij elke gemeente, of bij de aangifte van de geboorte zelf. De naam komt dan in de geboorteakte.
• Niet getrouwd: de keuze hoort bij de erkenning, vóór of na de geboorte, en staat in de akte van erkenning.
• Beide ouders komen persoonlijk, of een van hen stuurt een gevolmachtigde. Een brief of formulier zonder bezoek volstaat niet.

De aangifte gebeurt binnen drie dagen na de dag van de bevalling (Rijksoverheid). Willen getrouwde ouders een andere naam dan die van de vader en is er vooraf niets vastgelegd, dan kan de aangifte niet online. Na de geboorte volgen nog meer regels, zoals die voor het autostoeltje op de terugweg uit het ziekenhuis.

Na de registratie ligt de geslachtsnaam vast. De wet kent maar een paar momenten waarop de ouders of het kind opnieuw kiezen.

• Trouwen of registreren ongehuwde ouders na de geboorte, dan kunnen ze op die dag één keer kosteloos de achternaam van de andere ouder of beide namen kiezen (lid 2).
• Ontstaat de band met beide ouders pas als het kind 16 jaar of ouder is, dan kiest het kind zelf (lid 7).
• Is een ouder overleden voordat er gekozen is, dan kiest de andere ouder (lid 9).
• In alle andere gevallen blijft alleen een naamswijziging via Justis over. Een nieuwe naam komt pas daarna in documenten zoals het paspoort.

Twee vaders kiezen de naam bij de adoptie; die situatie rekent de check niet uit. Hoe de check de wetsartikelen leest en welke bronnen hij volgt, staat in de werkwijze.