Eerste datum voor je naturalisatieverzoek

Artikel 8 lid 1 van de Rijkswet vraagt dat je 'tenminste sedert vijf jaren onmiddellijk voorafgaande aan het verzoek' toelating en hoofdverblijf hebt. Toelating is het recht om hier te verblijven, meestal met een geldige verblijfsvergunning; je hoofdverblijf is de plek waar je feitelijk woont. De naturalisatietermijn telt dus terug vanaf het naturalisatieverzoek en moet op dat moment vol zijn. Vooruit indienen kan niet.

Wie sinds 1 november 2021 hier woont, heeft de vijf jaar vol op 31 oktober 2026 en kan het verzoek doen vanaf 1 november 2026. De rekenhulp leest de wet zo: de eerste dag telt als volle dag, en het verzoek valt op de datum met hetzelfde nummer vijf jaar later. Twee vakanties van 24 dagen en 16 dagen veranderen daar niets aan. Pas een verblijf buiten Nederland dat zes maanden aaneen overschrijdt, onderbreekt de termijn, die dan opnieuw begint. Wie met een Nederlander getrouwd is of als partner geregistreerd staat, heeft geen verblijfstermijn maar drie jaar samenwonen nodig. Bij een begin op 29 februari 2024 schuift de datum naar 1 maart 2029, omdat dat jaar geen 29 februari kent.

Volgens de IND gaat het om vijf jaar achter elkaar met een geldige verblijfsvergunning, waarvan je de verlenging altijd op tijd hebt aangevraagd. Bij het indienen en tijdens de procedure heb je een vergunning nodig voor een niet-tijdelijk verblijfsdoel. Dat is een vergunning asiel of regulier voor onbepaalde tijd, een vergunning voor bepaalde tijd met zo'n doel, of verblijf op grond van het EU-recht. Of eerdere jaren met een tijdelijk doel zoals studie meetellen, laten de bronnen van de rekenhulp open.

Niet alleen het Europese deel van Nederland telt. De wet noemt ook Aruba, Curaçao, Sint Maarten en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba. De rekenhulp vraagt geen plaats, alleen de data. Hoe hij elke route telt, laten de rekenvoorbeelden met de verwachte uitkomst onderaan zien.

Als je getrouwd bent met een Nederlander of een geregistreerd partnerschap hebt, volstaat drie jaar samenwonen, zonder eigen verblijfstermijn. Ook ongehuwd samenwonen geeft een kortere route, maar daar komt een verblijfstermijn van drie jaar bij.

Artikel 8 lid 2 spreekt van wie 'sedert tenminste drie jaren de echtgenoot is van en samenwoont met een Nederlander'; een geregistreerd partner wordt gelijk behandeld. De IND legt dat zo uit: samenwonen vóór het huwelijk telt mee, ook in het buitenland. De rekenhulp volgt die lezing en neemt de latere van twee data: drie jaar na het begin van het samenwonen, of de trouwdag. Samen sinds 1 februari 2023 en getrouwd op 14 juni 2025 geeft 1 februari 2026. Wie al sinds 1 september 2021 samenwoont en op 9 mei 2026 trouwt, kan op de trouwdag zelf terecht.

Op deze route gelden eigen voorwaarden. Je partner is Nederlander op het moment van het verzoek, en jullie blijven getrouwd en samenwonend tot de beslissing. Je woont niet in het land van je eigen nationaliteit (artikel 9 lid 1 onder c). Een verblijfsvergunning heb je alleen nodig als je het verzoek vanuit Nederland doet. Reizen naar het buitenland tellen hier niet mee, en de afstandseis kent voor de echtgenoot van een Nederlander een uitzondering.

Zonder huwelijk geldt artikel 8 lid 4: je woont 'ongehuwd tenminste drie jaren onafgebroken met een ongehuwde Nederlander in een duurzame relatie anders dan het huwelijk' samen. Daarnaast geldt een verblijfstermijn van drie jaar, en de latere datum beslist. Met verblijf sinds 1 augustus 2022 is die termijn rond vanaf 1 augustus 2025. Woon je pas sinds 1 maart 2024 samen, dan wordt het 1 maart 2027. Volgens de IND gaat het om dezelfde Nederlandse partner, die op de verzoekdag Nederlander is.

Na 5 jaar in de standaardroute, of eerder op een kortere route van artikel 8. Een gehuwde partner na 3 jaar samenwonen en een oud-Nederlander hebben geen verblijfstermijn. Wie 10 jaar in totaal hier woonde, heeft 2 jaar onafgebroken nodig. Een ongehuwde partner en een staatloze hebben 3 jaar nodig.

De route van tien jaar in totaal (lid 3) telt eerdere jaren mee. Met zes eerdere jaren en opnieuw verblijf sinds 15 januari 2023 zijn de twee jaar onafgebroken vol vanaf 15 januari 2025. Het totaal bereikt de rekenhulp pas op 15 januari 2027, en dat is dan de vroegste datum. Dagen van een verblijf dat de termijn onderbrak, tellen volgens de rekenhulp niet mee voor het totaal.

Wie staatloos is, moet volgens de IND als staatloze ingeschreven staan in de Basisregistratie Personen. De kortere termijn geldt niet als het Nederlanderschap eerder is ingetrokken op grond van artikel 14 lid 1. Staatloos met verblijf sinds 1 maart 2025 geeft 1 maart 2028.

Een oud-Nederlander, ook wel ex-Nederlander genoemd, heeft voor naturalisatie geen termijn; de rekenhulp toont dan alleen de andere voorwaarden. Ook een erkend of gewettigd kind van een Nederlander (lid 5) en wie als meerderjarige in het Koninkrijk door een Nederlander is geadopteerd, krijgen een kortere termijn of geen. Die twee routes rekent de rekenhulp niet uit.

Naast naturalisatie bestaat de optie van artikel 6: een eigen, kortere procedure voor bepaalde groepen. Een oud-Nederlander kan optie doen na een jaar toelating voor onbepaalde tijd en hoofdverblijf. Een echtgenoot van een Nederlander kan het na drie jaar huwelijk en vijftien jaar onafgebroken verblijf. Ook wie 65 of ouder is met vijftien jaar verblijf, of hier woont sinds de leeftijd van vier jaar, valt eronder. De beslissing volgt binnen dertien weken, eenmaal te verlengen met dertien weken.

De vijf jaar moeten onafgebroken zijn, en een lang verblijf in het buitenland kan dat breken. De Handleiding bij de Rijkswet is daarvoor aangepast in de Staatscourant 2023, 17924. Daarin wordt in elk geval aangenomen dat je hoofdverblijf naar het buitenland is verplaatst als je langer dan zes achtereenvolgende maanden buiten Nederland verbleef. Dat geldt niet als je aantoont dat het lange verblijf buiten je schuld kwam. Een verblijf van hooguit zes maanden dat je vooraf meldt, wijst er juist op dat je niet verhuisde.

Hoofdverblijf is volgens de Handleiding strikt feitelijk: het gaat om waar je echt woont, niet om een adres op papier. Een uitschrijving uit de Basisregistratie Personen (BRP) is wel een aanwijzing dat je bent vertrokken.

De rekenhulp telt maanden van datum tot datum. Een verblijf is te lang als je later terugkomt dan op dezelfde datum zes maanden na vertrek. Weg van 1 maart 2023 tot 1 september 2023 is dus precies zes maanden en telt nog mee. Eén dag later terug, op 2 september 2023, onderbreekt wel: de nieuwe termijn begint de dag na terugkeer, 3 september 2023. Het tegenbewijs dat de Handleiding toelaat, weegt de rekenhulp niet mee.

Een tweede regel uit de Handleiding kijkt naar het derde achtereenvolgende jaar met een verblijf van langer dan vier maanden achter elkaar buiten Nederland. Ook dan wordt een verhuizing aangenomen, tenzij het middelpunt van je bestaan hier bleef. De rekenhulp telt zo'n verblijf in het kalenderjaar waarin het begon en geeft bij drie jaar op rij een waarschuwing, geen onderbreking. Drie keer weg van januari tot juni, de laatste keer vanaf 5 januari 2023, laat de datum op 10 januari 2025 staan.

Een verblijfsgat is een periode zonder geldige vergunning, bijvoorbeeld doordat een verlenging te laat is aangevraagd. De IND noemt het op tijd aanvragen van verlenging als voorwaarde. Voor optie zegt de IND met zoveel woorden dat een verblijfsgat de termijn onderbreekt en dat daarna een nieuwe begint. De rekenhulp gaat bij naturalisatie van hetzelfde uit en heeft geen apart veld voor een gat. Is je vergunning weer geldig vanaf 1 juni 2023, dan vul je die dag in als begindatum: dat geeft 1 juni 2028.

In de tabel onder de uitkomst telt elke kalenderdag van vertrek tot en met terugkeer mee. Je kunt tot twintig reizen invullen. Een verblijf dat eindigt vóór het begin van je verblijf, of vertrekt op of na de vroegste datum, verandert niets aan die datum.

De Rijksoverheid meldde dat het kabinet de naturalisatietermijn wil verlengen van vijf naar tien jaar. De consultatie liep tot 2 december 2025. Volgens het antwoord op Kamervragen van 20 februari 2026, Aanhangsel Handelingen 2025-2026 nr. 1163, was het wetsvoorstel toen nog in voorbereiding. Bij de laatste controle, op 29 oktober 2026, lag er geen voorstel bij de Tweede Kamer. De rekenhulp telt daarom met de wet die nu geldt.

Het concept brengt de standaardtermijn op tien jaar en schrapt de route van twee jaar bij tien jaar in totaal. Een gehuwde partner zou vijf jaar nodig hebben, wat de rekenhulp leest als vijf jaar samenwonen. Voor een ongehuwde partner wordt het ook vijf jaar. Voor staatlozen blijft het drie jaar. Het overgangsrecht in het concept laat een verzoek dat vóór de invoering is ingediend onder de huidige termijn vallen.

Wat het concept zou betekenen, staat apart in de uitkomst. Bij verblijf sinds 1 november 2021 komt die datum op 1 november 2031, tegen 1 november 2026 nu. Een eerder voorstel om de termijn van vijf naar zeven jaar te brengen, Kamerstuk 33852, werd op 3 oktober 2017 door de Eerste Kamer verworpen.

De termijn is één van de eisen van artikel 8 lid 1. Je bent meerderjarig, er zijn geen bezwaren tegen je verblijf voor onbepaalde tijd, je bent voldoende ingeburgerd en je legt de verklaring van verbondenheid af. Artikel 9 voegt daar de openbare orde en de afstandseis aan toe. De rekenhulp zet deze voorwaarden onder de datum, maar toetst ze niet.

Voor 'voldoende ingeburgerd' vraagt de IND het inburgeringsexamen op minimaal niveau A2. Er bestaan vrijstellingen, dus naturaliseren zonder dat examen kan in sommige gevallen. Een wijziging van het Besluit naturalisatietoets naar niveau B1 wordt voorbereid; een datum is er niet.

Volgens artikel 9 lid 1 onder b doe je afstand van je andere nationaliteit. Lid 3 maakt uitzonderingen, onder meer voor wie getrouwd is met een Nederlander en voor erkende vluchtelingen. Ook wie in het Koninkrijk is geboren en er woont, en wie onderdaan is van bepaalde verdragslanden, valt eronder. Daarnaast telt de openbare orde: artikel 9 lid 1 onder a maakt daar een grond voor afwijzing van.

Het verzoek doe je bij de gemeente waar je woont, op of na de vroegste datum. Volgens artikel 9 lid 4 volgt de beslissing binnen een jaar na betaling, en die termijn kan hooguit twee keer met zes maanden worden verlengd. De Immigratie- en Naturalisatiedienst, de IND, noemt een beslistermijn van 12 maanden.

De rekenhulp neemt aan dat je de leges betaalt op de verzoekdag. Bij een verzoek op 1 november 2026 hoort de beslissing er uiterlijk op 1 november 2027 te zijn. Met de eerste verlenging wordt dat 1 mei 2028, met de tweede 1 november 2028. Tot die dag aftellen kan met de dagenteller.

De leges zijn volgens de IND € 1.139,00 voor wie alleen naturaliseert en € 1.454,00 samen met een partner. Medenaturalisatie van een minderjarig kind kost € 168,00 per kind. Staatlozen en houders van een asielvergunning betalen € 847,00 alleen of € 1.163,00 samen. Optie kost € 241,00 alleen of € 412,00 samen. De IND-pagina noemt geen jaar; de rekenhulp gaat uit van de bedragen van 2026.

De verklaring van verbondenheid leg je af tijdens de naturalisatieceremonie. Ben je op de vroegste datum zelf nog in het buitenland, dan schuift de rekenhulp die datum niet op. Hij meldt wel de dag van terugkeer: wie van 20 oktober 2026 tot 10 november 2026 weg is, doet het verzoek vanaf 10 november 2026.

Stel: toelating en hoofdverblijf sinds 1 september 2020, en drie periodes buiten Nederland. Eerst een vakantie van 14 juli 2022 tot 6 augustus 2022, dan een verblijf van 1 februari 2023 tot 15 september 2023, 227 dagen. Dat tweede verblijf gaat over de grens van zes maanden en onderbreekt de termijn. De nieuwe termijn telt vanaf 16 september 2023, en het verzoek kan op zijn vroegst op 16 september 2028.

De eerste vakantie hoort nu bij een termijn die is afgebroken, en de kerstreis van 20 december 2024 telt mee zonder gevolg. Zonder het lange verblijf was 1 september 2025 de vroegste datum geweest. Met de termijn uit het concept zou het 16 september 2033 worden. De IND beslist dan uiterlijk op 16 september 2029, zonder verlenging.